چطور یک چرخه سو استفاده توسط فرد خودشیفته رو شناسایی کنیم و ازش بیرون بیایم؟

چرخه سو استفاده توسط فرد خودشیفته اشاره داره به یک الگوی رفتاری توهین آمیز و تحقیر کننده و این چرخه به این شکل هست که طرف مقابل (خودشیفته)، ابتدا فرد رو ایده‌آل می‌کنه و بعد با بی‌ارزش کردن اون به طور مداوم این چرخه رو تکرار می‌کنه. در نهایت هم وقتی شریکش براش فایده و منفعتی نداره اون رو دور می‌ندازه.

⭕ افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته؛ دارای حس بزرگی و انتظارات غیرمنطقی از رفتار خودشون هستن که این خصوصیات، با عدم همدلی آشکار با دیگران همراه میشه.

البته این طبیعیه که همه افراد خودشون رو در اولویت قرار بدن و مراقب خودشون باشن اما شدت این خوددوستی می‌تونه از یک طیف نرمال تا غیر طبیعی حرکت کنه.

 مراحل چرخه سو استفاده توسط فرد خودشیفته

  1. مرحله ایده‌آل سازی

این مرحله به عنوان مرحله قدردانی هم شناخته می‌شه و با بمباران عشقی همراهه. فرد خودشیفته حس ارتباط فوری با شما می‌کنه و بهتون حس منحصر به فرد و شگفت انگیز بودن میده. فرقی نمی‌کنه از چه چه نوع رابطه‌ای حرف می‌زنیم: چه عاشقانه، چه دوستانه، چه کاری و حرفه‌ای این مرحله ایده‌آل سازی کیفیت بالایی داره و به سرعت پیش میره.

اونا تو این مرحله دوست داشتنی و بی‌آزار به نظر می‌رسن ولی ممکنه بعضی از تاکتیک‌های کنترلگری هم در اوایل وجود داشته باشه، مثلاً ممکنه به شما به خاطر گذروندن وقت با دیگران خارج از رابطه، حس گناه یا شرمساری بدن یا مرزهایی رو که قبلاً با اون‌ها داشتید بشکنند.

در دوستی؛ خودشیفته شما رو تحسین می‌کنه، زمان زیادی رو با شما می‌گذرونه،  برای همه چیز به شما وابسته است یا بهتون این حس رو میده که برای همه چیز می‌تونید بهش تکیه کنید.

با داشتن یک رئیس خودشیفته، این احساسو پیدا می‌کنید که کارمند رویایی اون هستید و هیچ کس دیگه‌ای به اندازه شما در این کار خوب و حرفه‌ای نیست. رئیستون گاهی اشاراتی به افزایش حقوق و ترفیع می‌کنه که هیچ وقت عملاً محقق نخواهد شد.

بقیه تاکتیک‌های رایج دستکاری روانی که یک فرد خودشیفته در مرحله ایده‌آل سازی استفاده می‌کنه شامل همدلیِ ساختگی نشون دادن، علاقه بیش از حد دادن، وعده و وعیدهای دروغین و نشون دادن حس قربانی هست.

  1. مرحله بی‌ارزش سازی

مرحله بی‌ارزش سازی، مرحله بعد از ایده‌آل سازیه که اغلب به آرومی شروع میشه؛ برعکس مرحله قبل که به سرعت پیش می‌رفت. این مرحله اونقدر تدریجیه که ممکنه متوجه تغییر رفتارها نشید. خودشیفته شروع می‌کنه به بیان نکات ظریف و ریزی در مورد اینکه شما کار اشتباهی انجام دادین، چیز مهمی رو فراموش کردین، یا به احساسات اون آسیب زدین.  در این مرحله شما کم کم شروع به احساس ناامنی و بی‌اعتمادی نسبت به خودتون می‌کنید.

بعضی از نشونه‌های این مرحله در فرد خودشیفته اینهاست:

  • رفتار منفعل پرخاشگر از خودش نشون میده
  • پشت سرتون حرف می‌زنه
  • برای بد رفتاریش با شما بهانه‌هایی میاره
  • خیلی ظریف نکته بینانه از شما انتقاد می‌کنه
  • در مسیر حرکتتون مانع تراشی ایجاد می‌کنه
  • یه سری بازی‌های روانی که به نظر بی‌ضرر میان با شما راه می‌ندازه
  • اصلاً همدلی نسبت به شما از خودش نشون نمیده
  • شما رو با بقیه مقایسه می‌کنه
  • سعی می‌کنه شما رو تمسخر و تحقیر کنه

در این مرحله فرد خودشیفته شما رو متهم می‌کنه به کارهایی که انجام ندادید و به شما فشار میاره که چیزی رو به یاد بیارید که اصلاً وجود نداشته! به این رفتار میگن gaslighting   که برگرفته از فیلمی در همین مورده. در این مرحله شما شروع به زیر سوال بردن حافظه و سلامت روانتون می‌کنید و گاهی احساس می‌کنید برای ریزترین موارد به اون فرد وابسته‌اید در حدی که ممکنه گاهی از خودتون بپرسید چرا اون فرد خودشیفته شما را تحمل می‌کنه؟! این در واقع یک احساس وحشتناک و ویرانگره. شما حافظه، خاطرات و قدرت قضاوت خودتون رو زیر سوال می‌برید و برای بهتر شدنش تلاش می‌کنید با هدف اینکه فرد خودشیفته شما رو رها نکنه و ازتون ناامید نشه.

اونا علاوه بر این، درگیر فرافکنی خودشیفته وار هم هستند: یعنی از پذیرش مسئولیت رفتار خودشون با فرافکنی اون روی شما اجتناب می‌کنند جوری که میشه گفت شما رو «سطل آشغال روانی» خودشون می‌کنند یعنی خصوصیات منفی که به وضوح در خودشون وجود داره رو به شما نسبت میدن یا شما رو عامل به وجود اومدن اون خصوصیت در خودشون می‌دونن.

تو این مرحله ممکنه از تاکتیک‌های توهین آمیز عاطفی هم استفاده کنن مثل التیماتوم دادن، تنبیه، باج‌خواهی و تهدید به خودآزاری یا خودکشی تا شما رو تضعیف کنن.

  1. مرحله تکرار

خوب مرحله کاهش ارزش و بی‌ارزش سازی می‌تونه شما رو دچار افسردگی، اضطراب، سردرگمی و ترس از دست دادن رابطه کنه.

شما ممکنه برای راضی کردن اونا بیشتر تلاش کنید یا برای محافظت کردن از خودتون از اونا دور بشید، به خاطر همین خودشیفته که در این مرحله از تلاش شما برای فاصله گرفتن از خودش آسیب دیده و خشمگینه؛ شروع به تکرار چرخه ایده‌آل سازی- بی‌ارزش‌سازی می‌کنه، یعنی به طور ناگهانی رفتار بسیار خوبی با شما پیدا می‌کنه، از شما تعریف می‌کنه و باعث میشه که دوباره احساس ارزشمندی کنید با این وجود به محض اینکه در رابطه احساس امنیت کردید یک بار دیگه شروع به بی‌ارزش کردن شما خواهد کرد.

یه مطالعه که در سال ۲۰۱۷ انجام شده نشون میده که افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته در کوتاه مدت روابط موفقی دارند اما در روابط بلند مدت چالش‌های زیادی دست و پنجه نرم می‌کنند چون همیشه تلاش می‌کنند با تحقیر دیگران از احساس شکننده خودشون محافظت کنند.

  1. مرحله دور انداختن

این مرحله می‌تونه به چند روش مختلف انجام بشه. خودشیفته ممکنه تصمیم بگیره که رابطه‌اش با شما تموم شده و شما دیگه هیچ فایده و منفعتی براش ندارید. سرعت این مرحله به شدت زیاد، یکباره و بی‌رحمانه است.

یا ممکنه از خواب بیدار بشید و متوجه بشید که این شریک زندگی، دوست، کارفرما یا آشنا برای شما سالم نیست و سعی کنید رابطه رو ترک کنید. خودشیفته ممکنه دوباره شروع به بمباران عشقی شما کنه و چرخه ایده‌آل سازی – بی‌ارزش سازی و کنار گذاشتن رو باز هم تکرار کنه تا روزی که خودتون با قاطعیت تصمیم بگیرید که از رابطه بیرون برید بدون هیچ برگشتی.

معمولا چه کسانی قربانی چرخه سوء استفاده توسط خودشیفته می‌شن؟

خودشیفته‌ها ممکنه عمداً افراد خاصی را هدف این روابط سمی خودشون قرار بدن کسانی که به نظر اون‌ها، استثمار یا دستکاری روانی اونا آسون‌تره. این افراد هدف می‌تونن شامل این خصوصیات باشن:

  • افراد تنها یا از نظر اجتماعی منزوی
  • افرادی که سابقه ضربه یا سو استفاده داشته باشند
  • کسانی که عزت نفس پایینی دارند
  • کسانی که از نظر مالی وابسته هستند
  • کسانی که با یک بیماری مزمن دست و پنجه نرم می‌کنند
  • کسانی که از نظر عاطفی وابسته به دیگران هستند

با این وجود مهمه که توجه داشته باشید هر کسی ممکنه قربانی سوء استفاده توسط خودشیفته بشه.

آگاهی داشتن نسبت به نشانه‌های این چرخه و دونستن اینکه چطور باهاش برخورد کنید می‌تونه به محافظت از شما در برابر اثرات مخرب روانی کمک کنه.

چرخه سوء استفاده توسط خودشیفته چه تاثیراتی بر سلامت روان داره؟

روانشناسان میگن که فرد خودشیفته کارهایی رو انجام میده که باعث بشه شما احساس بی‌ثباتی کنید مثلاً شما رو به خاطر کاری که اشتباه نبوده سرزنش می‌کنه و به خاطر اون شما رو دیوانه خطاب می‌کنه.

سوء استفاده  از احساس شما نسبت به خودتون و امنیت عاطفی شما برای خودشیفته مثل یک اسباب بازیه جوری که باعث می‌شه شما معمولاً احساس کنید دارید اغراق می‌کنید، بیش از حد حساس هستید، یا رفتارها و افکارتون نامتناسبن. این قضیه وقتی هیچ گونه آزار فیزیکی هم در کار نباشه تشدید می‌شه.

به گفته روانشناسان اگه آزار روانی فرد خودشیفته‌ به مدت کافی ادامه پیدا کنه؛ قربانی ممکنه در نهایت به شرایط وخیم سلامت روانی زیر دچار بشه:

  • اضطراب
  • افسردگی
  • اختلال استرس پس از سانحه
  • اختلال در قدرت تفکیک و قضاوت

حتی یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ اشاره می‌کنه که سوء استفاده فرد خودشیفته در بعضی از موارد می‌تونه کشنده باشه و باعث بشه که فرد به رفتارهای خودکشی و خود تخریبی مثل اعتیاد روی بیاره.

مقابله با چرخه سو استفاده توسط خودشیفته

بعد از رهایی از چرخه سو استفاده توسط خودشیفته، شما با مراحلی روبرو هستید برای اینکه بهبود پیدا کنید هرچند این سفر درمانی ممکنه طولانی و پیچیده باشه :

  1. روابطتون زمان بدید

اولین قدم اینه که یادتون باشه روابط واقعی، چه عاشقانه، چه جنسی، دوستانه، کاری یا هر رابطه دیگه؛ معمولاً به آرومی شروع میشه و در طول زمان رشد می‌کنه. به عشق‌های آنی و بمباران عشقی مشکوک باشید.

  1. در مورد مرزبندی‌هاتون شفاف باشید

قبل از اینکه وارد یک رابطه جدید بشید اول برای خودتون حد و مرزهای خودتون رو تعریف کنید اونا رو خوب بشناسید و دونید که انتظار دارید چطور با شما رفتار بشه آماده باشید تا در صورت ایجاد الگوی بدرفتاری با شما محدودیت‌هایی رو تعیین کنید یا اون رابطه رو کنار بذارید

  1. یادداشت برداری کنید

اگه مشکوک هستید که ممکنه کسی شما رو دستکاری روانی می‌کنه، ارتباط خودتون رو با اون شخص یادداشت کنید. چیزها رو بنویسید و هر بهانه‌ای برای انجام کارها رو شناسایی کنید. این می‌تونه کمک کنه که اگه طرف مقابل سعی کنه شما رو گس لایت یا دستکاری روانی کنه، یک نسخه قابل اطمینان از رویدادها داشته باشین.

  1. دوستان مورد اعتمادتون رو نزدیک نگه دارید

خودشیفته ممکنه سعی کنه بین شما و بقیه دوستانتون فاصله بندازه. سعی کنید این اتفاق نیفته. وقتی شروع به تعجب می‌کنید که چه چیزی واقعیه و چه چیزی واقعی نیست، حق با کی هست و حق با کی نیست، دوستان خارج از رابطه شما می‌تونن به شما کمک کنند تا اون رو بفهمید.

  1. استقلال مالی خودتون رو حفظ کنید

سعی کنید از نظر مالی به فرد خودشیفته وابسته نشید هرچند اون فرد سعی می‌کنه که این اتفاق بیفته طوریکه به نظر شما کمک و سخاوتمندی برسه. خوب بدیهیه که اگر اونا کارفرمای شما باشن این امکان پذیر نیست با این حال برای انواع دیگه روابط مثل دوستی و روابط عاشقانه، داشتن پس‌انداز شخصی برای وقتی که می‌خواهید از رابطه بیرون بیاید لازمه.

یادتون باشه چرخه سوء استفاده توسط خودشیفته، می‌تونه آسیب‌زا و از نظر عاطفی ویرانگر باشه. مهم اینه که این الگوی رفتاری رو بشناسید و در اسرع وقت از اون خارج بشید تا از سلامت روان و اعتمادتون نسبت به احساس خودتون محافظت کنید.

0 0 رای
امتیاز (روی ستاره سمت چپ بزنید)
اشتراک
اطلاع از
0 دیدگاه
بازخورد درون خطی
مشاهده همه دیدگاهات
0
لطفا اگر دیدگاهی دارید برای ما ارسال کنید.x